मतदाता शिक्षा

नेपालको निर्वाचन प्रणाली बुझ्नुहोस्

नेपालको निर्वाचन प्रणाली र मतदान प्रक्रियाबारे जान्नुहोस्

मतदान अभ्यास

सही तरिकाले मतदान गर्न सिक्नुहोस्

प्रमुख जानकारी

निर्वाचन भनेको के हो?

निर्वाचन नागरिकहरूलाई प्रजातान्त्रिक तरिकाले आफ्ना प्रतिनिधिहरू छनोट गर्ने अवसर प्रदान गर्न गरिन्छ। निर्वाचनमार्फत जनताले शासनमा भाग लिने आफ्नो अधिकार प्रयोग गर्छन्।

तपाईंको मत महत्त्वपूर्ण छ किनभने यसले तपाईंको प्रतिनिधित्व गर्ने र तपाईंको समुदायको तर्फबाट निर्णय गर्ने व्यक्ति निर्धारण गर्छ। प्रत्येक मतले राष्ट्रको भविष्य निर्माण गर्न योगदान पुर्‍याउँछ।

नेपालको संसदीय प्रणाली

प्रतिनिधि सभा नेपालको संघीय संसदको तल्लो सदन हो। यसमा जनताद्वारा निर्वाचित २७५ सदस्यहरू हुन्छन्।

संसद सदस्यहरू (सांसद) आफ्नो निर्वाचन क्षेत्रको प्रतिनिधित्व गर्छन् र कानून निर्माण, राष्ट्रिय मुद्दाहरूमा छलफल र सरकारलाई जवाफदेही बनाउन भाग लिन्छन्।

निर्वाचनपछि, बहुमत सिट प्राप्त गर्ने दल वा गठबन्धनले सरकार बनाउँछ।

उदाहरण / तथ्य

२०७९ को निर्वाचनपछि पुष्पकमल दाहालले एमाले (७८), माओवादी (३२), रास्वपा (२०), राप्रपा (१४) लगायतका १६९ सांसदको समर्थनमा गठबन्धन सरकार बनाउनुभएको थियो, जसले साना दलहरूको भूमिका महत्त्वपूर्ण हुने देखाउँछ।

एउटा मतको अर्थ के हो?

प्रजातान्त्रिक निर्वाचनमा, प्रत्येक योग्य नागरिकले ठ्याक्कै एउटा मत पाउँछन्। यसले समानता सुनिश्चित गर्छ - पृष्ठभूमि जेसुकै भए पनि प्रत्येक व्यक्तिको आवाजको बराबर महत्त्व हुन्छ।

तपाईंको एकल मत अरूसँग मिलेर अन्तिम नतिजा निर्धारण गर्छ।

उदाहरण / तथ्य

२०७९ को निर्वाचनमा काठमाडौं क्षेत्र नं १ मा रवीन्द्र मिश्र नेपाली कांग्रेसका नेता प्रकाशमान सिंहसँग मात्र १२५ मतको मतान्तरले पराजित हुनुभएको थियो, जसले एक-एक मतको महत्त्व सावित गर्छ।

सही तरिकाले नदिइएका मतहरू (गलत चिन्ह, धेरै छाप, अस्पष्ट छनोट) अस्वीकार गरिन्छ र गणना गरिँदैन। त्यसैले सही तरिकाले मतदान गर्नु महत्त्वपूर्ण छ।

नेपालमा निर्वाचनका प्रकारहरू

नेपालले प्रतिनिधि सभाका सदस्यहरू निर्वाचित गर्न दुई प्रणाली प्रयोग गर्छ:

प्रत्यक्ष निर्वाचन (FPTP): प्रत्यक्ष निर्वाचनमा, तपाईं सीधै व्यक्ति वा उम्मेदवारलाई मत दिनुहुन्छ। जस्तै: गगन थापा वा केपी ओली जस्ता कुनै एक नेतालाई। सबैभन्दा बढी मत पाउने उम्मेदवार विजयी हुन्छन्। १६५ सदस्यहरू यसरी निर्वाचित हुन्छन्।

समानुपातिक निर्वाचन (PR): समानुपातिक निर्वाचनमा, तपाईं सीधै राजनीतिक दललाई मत दिनुहुन्छ। जस्तै: नेपाली कांग्रेस, नेकपा एमाले वा रास्वपा। दलहरूले प्राप्त गरेको कुल मतको प्रतिशतका आधारमा सिटहरू बाँडफाँड गरिन्छ। ११० सदस्यहरू यसरी निर्वाचित हुन्छन्।

दुवै प्रणालीले निष्पक्ष प्रतिनिधित्व सुनिश्चित गर्न सँगै काम गर्छन्। प्रत्यक्षले तपाईंलाई स्थानीय प्रतिनिधि दिन्छ, जबकि समानुपातिकले दलहरूलाई उनीहरूको समग्र समर्थनको अनुपातमा सिट दिन्छ।